Voor Kruispunt Radio (RKK) schrijf ik boekrecensies. Op 22 januari 2012 verscheen deze, over Op drift van Pius Alibek:

Het autobiografische Op drift is het levensverhaal van Pius Alibek. Hij groeit op in een groot, liefdevol gezin in Irak, terwijl het land steeds meer in de greep komt van de seculiere Ba’ath-partij. Op drift is een verhaal over overleven, maar ook over de schoonheid van het land en de gewoontes van de verschillende bevolkingsgroepen.

Katholiek in Irak

Hoofdpersoon Pius en zijn familie zijn katholiek. Ze zijn van Assyrisch-Chaldeeuwse komaf, een minderheid in Irak die Aramees spreekt. De familie Alibek woont in het noorden van het land tussen Koerdische dorpen in.

Gedwongen verhuizing

Pius Alibek introduceert de lezer in de onbekende, soms sprookjesachtige wereld van het Irak van de jaren vijftig. De eerste ingrijpende gebeurtenis die Pius als jongetje meemaakt, is de gedwongen verhuizing van het gezin naar de stad Basra. Ver weg van het dorp waar de rest van zijn familie woont en het begin van een leven op drift. Pius belandt in een totaal andere wereld die hem kwetsbaar maakt als ‘een uit zijn nest gevallen vogeltje’.

Seminarie

De jonge Pius is diepgelovig. Als hij 11 is hoort hij over het seminarie. Hij ontdekt dat het gevoel wat hij heeft, ‘roeping’ heet. Ondanks grote bezwaren van zijn hele familie is hij vastbesloten om naar het seminarie in Bagdad te gaan. Pius ziet het seminarie niet als een aardse plek, ‘maar [als] een door Gods hand gezegend oord, waar alles zuiver en smetteloos moest zijn.‘ Volwassen wordend verruilt Pius zijn religiositeit voor ‘betrokkenheid bij mensen, bij zijn volk, de samenleving en de mensheid’.

Diensttijd

Na de middelbare school op het seminarie wacht Pius het leger. Leden van de Ba’ath-partij krijgen privileges. Pius is geen lid en komt daardoor op een van de ergste bestemmingen terecht: middenin de Syrische Woestijn, aanvankelijk zelfs zonder voldoende drinkwater. Een mensenleven is er weinig waard.

Overleven

Pius overleeft zijn barre diensttijd door vindingrijkheid, vastberadenheid en door solidair te zijn met zijn kameraden. Hij leeft volgens zijn eigen principes en buigt niet voor onrecht: ‘(…) ik kon niet de dubbele moraal tolereren van iemand die zijn heilige verdedigt met methoden die zijn geloof nooit zou goedkeuren.’ Hij weet zich goed te redden uit hachelijke situaties, zonder daarbij de held uit te hangen.

Ferme uitspraken

De schrijver Alibek is niet bang om ferme uitspraken te doen: ‘Religie, beschaving en democratie: drie uitvindingen van de mens om zijn absurde superioriteit te benadrukken, zijn ijdelheid te strelen en zijn egoïsme en hebzucht te rechtvaardigen.’ Toch is Op drift geen irritant, dwingend betoog, maar een meeslepend verhaal.

Vluchten in verhalen

Alibek is een goed verteller. Je bent met de kleine Pius en zijn vader op weg naar Al-Qurnah, waar de Eufraat en de Tigris samenkomen en de Hof van Eden was, of overleeft met de volwassen Pius in de woestijn ternauwernood een zandstorm. Alibek is er een meester in om vermakelijke en/of verbazingwekkende anekdotes te vertellen, waarachter gruwelijkheden schuil blijven. Verhalen die nodig zijn ‘om de vaak ondraaglijke realiteit te ontvluchten’.

Pius Alibek

De Irakees Pius Alibek (1955) verlaat zijn land in 1980 om in Engeland zijn studie af te maken. Hij belandt in Spanje net na het uitbreken van de oorlog met Iran (1980-1988). Die oorlog verhindert zijn terugkeer naar Irak, omdat hij dan, als reservist, mee zou moeten vechten. Alibek woont in Barcelona en runt daar een restaurant. Hij begon met het schrijven van Op drift, nadat zijn oudste dochtertje vroeg waarom ze geen grootouders had. Met het boek wilde hij haar haar grootouders leren kennen.